คอลัมน์ “คุยกับหมอภาษา” ได้เผยแพร่ผ่านหนังสือพิมพ์และเว็บไซต์ของไทยทาวน์มาตั้งแต่ปี ๒๕๔๖ เป็นเวลา ๗ ปี มาแล้วอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเนื้อหาก็จะมีทั้ง ในลักษณะของบทความด้านการอนุรักษ์ภาษาไทยและศิลปวัฒนธรรม ชุดกิจกรรมการฝึกอ่าน ฝึกเขียนภาษาไทยในระดับประถมศึกษา ซึ่งเพิ่งจะจบไปเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว
และในสัปดาห์ต่อจากนี้ไป “ คุยกับหมอภาษา” ก็จะนำเสนอ “ชุดการเรียนรู้ภาษาไทยด้วยสายใยครอบครัว” ซึ่งเป็นเอกสารและซีดี การฝึกทักษะการอ่านและการเขียนภาษาไทยที่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษากรุงเทพมหานครเขต ๑ ได้ร่วมดำเนินการกับศูนย์พัฒนาคุณภาพการเรียนการสอนกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทยกรุงเทพมหานคร คณะครุศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มูลนิธิศาสตราจารย์หม่อมหลวงจิรายุ – ศาสตราจารย์ท่านผู้หญิงพูนทรัพย์นพวงศ์ และสมาคมคนรักภาษาไทย
ซึ่งการที่จะได้เรียนรู้และฝึกทักษะการอ่านและการเขียนกับชุดการเรียนรู้ภาษาไทย ด้วยสายใยครอบครัว ขอทำความเข้าใจเกี่ยวกับโครงการ “ครูแม่สอนภาษา” ซึ่งเป็นนวัตกรรมการเรียนรู้ภาษาไทยที่ผู้เขียนได้ริเริ่มคิดจัดดำเนินการขึ้นเพื่อแก้ปัญหาการอ่าน การเขียนของนักเรียน ซึ่งมีความเป็นมา หลักการและเหตุผลดังต่อไปนี้
ครูแม่สอนภาษา : การเรียนรู้ภาษาไทยด้วยสายใยครอบครัว
เนื่องในโอกาสวันภาษาไทยแห่งชาติ ปี๒๕๕๒ นี้ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษากรุงเทพมหานครเขต ๑ จับมือกับคณะครุศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปิดสถาบันกวดวิชาภาษาไทยที่บ้าน พัฒนา “ แม่” เป็นครูสอนพิเศษ สกัดไข้หวัดสายพันธุ์ใหม่ ๒๐๐๙ ลูกหยุดเรียนอยู่กับบ้านก็เรียนหนังสือได้ เสริมครอบครัวอบอุ่น เพลาปัญหารถติด
ห้าองค์กรจับมือกันร่วมหุ้นเป็นเบญจภาคี ระดมทุนเปิดยุทธการแก้ปัญหาการอ่าน การเขียนภาษาแม่ของเด็กไทย ร่วมด้วยศูนย์พัฒนากลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย กรุงเทพมหานครซึ่งตั้งอยู่ที่โรงเรียนราชวินิต มัธยม มูลนิธิศาสตราจารย์หม่อมหลวงจิรายุ – ศาสตราจารย์ท่านผู้หญิงพูนทรัพย์ นพวงศ์และสมาคมคนรักภาษาไทย
ในสภาพสังคมปัจจุบันที่เราจะเห็น พ่อ แม่ ขับรถพาลูกเล็กๆ ราวระดับชั้นประถมศึกษาตอนต้น ไปเรียนพิเศษที่สถาบันกวดวิชาต่างๆ ตามกระแสความนิยม บางแห่งแออัดยัดเยียด กลายเป็นแหล่งแพร่เชื้อโรคต่างๆ โดยเฉพาะโรคหวัด คงจะดีไม่น้อยถ้าแม่สามารถสอนพิเศษให้ลูกได้เองที่บ้านโดยไม่ต้องไปเผชิญกับโรคนอกบ้าน อนึ่งพ่อแม่ผู้ปกครองยุคนี้ก็มีความรู้และมีศักยภาพสูง สามารถ ช่วยครูในการพัฒนาการเรียนของลูกได้ การจัดโอกาสให้พ่อแม่ ผู้ปกครองมีส่วนร่วมในการจัดการเรียนรู้ ร่วมแก้ปัญหา ร่วมพัฒนาคุณภาพการจัดการเรียนรู้ จึงเป็นทางเลือกหนึ่งในการแก้ปัญหาวิกฤติการอ่าน การเขียนภาษาแม่ของเด็กไทย
“ ครูแม่สอนภาษา” คือแม่ที่ทำหน้าที่เป็นครูสอนภาษา ไม่ได้หมายถึงแม่ที่สอนภาษาให้ลูกตามหน้าที่แม่ ซึ่งถือว่าเป็นครูคนแรกของลูกอยู่แล้ว แต่หมายถึงแม่ที่ได้รับการพัฒนาความรู้ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับปัญหาด้านการอ่านและการเขียนของลูกและได้รับการเติมเต็มในด้านจิตวิทยาการถ่ายทอดความรู้ เทคนิควิธีการสอนภาษาที่ถูกต้อง มีบทบาทเป็นผู้ช่วยครูในการแก้ปัญหาและพัฒนาทักษะการใช้ภาษาไทยของลูก ทำหน้าที่เป็น “ครูแม่สอนภาษา” อยู่ที่บ้านอีกแรงหนึ่ง ซึ่งจะเป็นพลังเสริมที่สำคัญ เพราะนอกจากจะช่วยสอนความรู้ ช่วยฝึกทักษะทางภาษา ช่วยแก้ปัญหาด้านการเรียนรู้แล้ว ความรักความใกล้ชิด ความเอาใจใส่ต่อกันของแม่และคนในครอบครัว จะช่วยให้เด็กมีความสุขและมีพัฒนาการทุกด้านอย่างเต็มที่ ซึ่งนับว่าได้ผลทั้งด้านวิชาการตามวัตถุประสงค์แล้ว ยังมีผลพลอยได้ในด้านความสัมพันธ์ทางครอบครัว สุขภาพจิต ความฉลาดทางอารมณ์ ความอบอุ่นใกล้ชิดได้ปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ความรู้สึกนึกคิดและค่านิยมอันดีงามจากแม่สู่ลูกไปในตัว นับว่าเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าและเป็นคุณูปการต่อวงการศึกษาเป็นอย่างยิ่ง
อนึ่งเรื่องการแก้ปัญหาการอ่านไม่ออก เขียนไม่ได้ของเด็กไทยนั้น จากการสำรวจปัญหา ด้านการอ่าน การเขียนของนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ ๒ และ ๓ ของโรงเรียนในเขตพื้นที่การศึกษากรุงเทพมหานคร เขต ๑ พบว่าด้านการอ่านมีปัญหาดังต่อไปนี้ จำรูปและเสียงสระไม่ถูกต้อง อ่านคำที่มีตัวสะกดไม่ตรงตามมาตราไม่ถูกต้อง อ่านประสมคำไม่ได้ อ่านคำพ้องรูปไม่ถูกต้อง อ่านคำ ที่มีอักษรควบ อักษรนำไม่ถูกต้อง อ่านจับใจความไม่ได้ แบ่งวรรคตอนไม่เหมาะสม อ่านตู่ตัว อ่านตก อ่านซ้ำ อ่านสลับคำ อ่านออกเสียงไม่ชัดเจน อ่านช้า อ่านไม่คล่อง ผันวรรณยุกต์ไม่ถูกต้องและไม่มีสมาธิในการอ่าน ฯลฯ ส่วนปัญหาด้านการเขียนพบว่านักเรียนมีปัญหา ดังนี้ เขียนคำที่มีสระเปลี่ยนรูปไม่ถูกต้อง เขียนคำทับศัพท์ภาษาต่างประเทศไม่ถูกต้อง ใส่รูปวรรณยุกต์กำกับไม่ตรงกับเสียงอ่านเขียนคำที่มีสระลดรูปไม่ถูกต้อง เขียนคำที่มีตัวการันต์ไม่ถูกต้อง เขียนคำพ้องเสียงไม่ถูกต้อง เขียนคำ ที่ประหรือไม่ประวิสรรชนีย์ไม่ถูกต้อง เขียนคำที่มีตัวสะกดไม่ตรงตามมาตราไม่ถูกต้อง เขียนสะกดคำไม่ถูกต้องตามอักขรวิธี เขียนประสมคำไม่ได้ เขียนคำที่มีอักษรควบ อักษรนำไม่ถูกต้องเขียนเรียบเรียงถ้อยคำเป็นเรื่องราวไม่ได้ วางตำแหน่งสระและวรรณยุกต์ไม่ถูกต้อง เขียนฉีกคำ เขียนช้า เขียนไม่คล่อง เขียนลายมือหวัดไม่เป็นตัว ฯลฯ
ปัญหาเหล่านี้ครูผู้สอนและพ่อแม่ควรให้ความสนใจ เพราะเป็นข้อมูลที่จะช่วยวินิจฉัยถึงสาเหตุของปัญหาการอ่าน การเขียนและสามารถแก้ไขได้ตรงกับสาเหตุของปัญหานั้นๆ ในโครงการเรียนรู้ภาษาไทยด้วยสายใยครอบครัวนี้ เราจะอบรมพ่อแม่ให้รู้ว่าลูกเรียนอะไรบ้างที่โรงเรียนและลูกเรียนเป็นอย่างไรบ้างและพ่อแม่จะช่วยลูกได้อย่างไรบ้าง เราจะมีเครื่องมือสำหรับช่วยให้ท่านสามารถรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการอ่าน การเขียนของลูกหลานท่านได้ด้วยตนเองโดยวิธีง่ายๆ สามารถประเมินทักษะการอ่าน การเขียนของลูก วินิจฉัยปัญหาและวางแผนแก้ปัญหาของลูกได้เอง สามารถให้คำปรึกษาแก่ลูกและให้ข้อมูลป้อนกลับไปยังครูผู้สอนที่โรงเรียน สื่อสารโต้ตอบกัน โดยจะมี “สมุดบันทึกลูกรัก” เป็นสื่อกลางการสื่อสารระหว่าง “ครูที่โรงเรียน” กับ “ครูแม่ที่บ้าน” ซึ่งจะทำงานร่วมกันตลอดทั้งกระบวนการอย่างใกล้ชิด หากผู้ปกครองท่านใดสนใจจะสมัครเป็น “ครูแม่สอนภาษา” ติดต่อ ขอใบสมัครได้ที่ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษากรุงเทพมหานคร เขต ๑ และศูนย์พัฒนากลุ่มสาระ การเรียนรู้ภาษาไทย กรุงเทพมหานคร โทร ๐๒ – ๓๕๔๔๙๖๐ และ ๐๒ – ๓๕๔๔๙๗๓ ทุกวันเวลาราชการ ซึ่งจะมีกำหนดจัดอบรม “ครูแม่สอนภาษา” ในเดือนกันยายน ๒๕๕๒ นี้
ภาษาไทยเป็นภาษาแม่ของคนไทย ฉะนั้นการให้แม่สอนภาษาแก่ลูก จึงเป็นเรื่องที่เหมาะสมสอดคล้องกับธรรมชาติอยู่แล้วและยังมีกระบวนการพัฒนาแม่ให้เป็นครูสอนภาษาที่มีหลักวิชามีจิตวิทยา มีเทคนิคในการถ่ายทอดความรู้ ความคิด สามารถวินิจฉัยปัญหาและแก้ปัญหาของลูกได้เอง และยังมีคำพูด สีหน้า แววตาและรอยยิ้มที่เปี่ยมไปด้วยความรัก ความเอื้ออาทร เป็นกำลังใจให้แก่ลูกได้เสมอ “ครูแม่สอนภาษา” จึงเป็นอีกความหวังหนึ่งที่จะช่วยให้นโยบายการปลอดเด็กอ่านหนังสือไม่ออก เขียนหนังสือไม่ได้ของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานใกล้ความจริงขึ้นมาและเป็นที่น่ายินดีที่ครูภาษาไทยก็จะได้ “คู่สัญญา” หรือ “หุ้นส่วน” ที่มีประสิทธิภาพในการร่วมพัฒนาการเรียนรู้ภาษาไทยด้วยอีกแรงหนึ่ง
ถ้าสนใจว่า “ครูแม่สอนภาษา” จะมีความเป็นไปได้แค่ไหน อย่างไรนั้น ขอเชิญท่านไปพิสูจน์ด้วยตนเองได้ที่ห้องประชุมคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในงานสัปดาห์เชิดชูค่าภาษาไทยเนื่องในวันภาษาไทยแห่งชาติ ระหว่างวันที่ ๒๗ – ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๕๒ รับคู่มือครูแม่ และ ซีดี แบบประเมินพร้อมชุดฝึกแก้ปัญหาการอ่านการเขียน ฟังการอภิปรายนำเสนอผลงานของ “ครูภาษาไทยหัวใจพัฒนา” ชมนิทรรศการการพัฒนาการเรียนการสอนภาษาไทยและใช้บริการคลินิกหมอภาษาได้ฟรีทุกรายการ